Khi nào nên xạ trị ung thư vú? Quy trình và những lưu ý

Ung thư vú là một trong những bệnh ung thư phổ biến và gây tử vong hàng đầu ở phụ nữ, không chỉ tại Việt Nam mà trên toàn thế giới. Với sự phát triển của y học hiện đại, các phương pháp điều trị ngày càng đa dạng và hiệu quả hơn. Trong đó, xạ trị ung thư vú đóng vai trò quan trọng trong việc tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại, ngăn ngừa tái phát và kiểm soát các triệu chứng bệnh khi đã tiến triển. Vậy khi nào nên xạ trị ung thư vú? Quy trình xạ trị ra sao, có những lưu ý nào cần biết? Cùng khám phá chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. Ung thư vú là gì?

Ung thư vú là tình trạng các tế bào trong mô vú tăng sinh bất thường và mất kiểm soát, hình thành nên các khối u ác tính. Theo thời gian, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, các tế bào ung thư có thể xâm lấn sang các mô lân cận và di căn đến các cơ quan khác trong cơ thể thông qua hệ bạch huyết và tuần hoàn máu.

Trong đó, hạch bạch huyết dưới cánh tay là con đường chính khiến tế bào ung thư lan rộng. Khi ung thư đã di căn đến hạch, nguy cơ lan sang các cơ quan khác như phổi, gan, xương… sẽ tăng cao, khiến việc điều trị trở nên khó khăn và tiên lượng kém hơn.

2. Các loại ung thư vú thường gặp

Hiểu rõ về các loại ung thư vú là bước đầu để đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, trong đó có chỉ định xạ trị. Các loại phổ biến bao gồm:

• Ung thư biểu mô ống: Đây là loại ung thư phổ biến nhất, chiếm khoảng 70–80% trường hợp. Loại ung thư này hình thành trong niêm mạc của ống dẫn sữa. Các ống dẫn sữa mẹ từ các tiểu thùy, nơi nó được tạo ra đến núm vú. Ung thư này có thể vẫn còn trong ống dẫn dưới dạng không xâm lấn hoặc đã xâm lấn ra ngoài ống.
• Ung thư biểu mô tiểu thùy tiết sữa: Bắt đầu từ các tiểu thùy – nơi sản xuất sữa mẹ. Khi nó thoát ra khỏi tiểu thùy thì được coi là ung thư biểu mô tiểu thù xâm lấn. Các tiểu thùy được kết nối với các ống dẫn sữa mẹ đến núm vú.
• Ung thư các mô liên kết: Hiếm khi ung thư vú có thể bắt đầu trong mô liên kếtđược tạo thành từ cơ, mỡ và mạch máu. Ung thư bắt đầu trong mô liên kết được gọi là sarcoma: khối u phyllodes và angiosarcoma.

3. Xạ trị ung thư vú là gì?

Xạ trị ung thư vú là phương pháp sử dụng các tia bức xạ ion hóa có năng lượng cao như tia X, proton hoặc các hạt năng lượng cao khác để tiêu diệt tế bào ung thư. Tia xạ tác động lên DNA của tế bào, làm chúng mất khả năng phân chia và phát triển, từ đó bị tiêu diệt. Xạ trị để kiểm soát ung thư vú di căn. Nếu ung thư đã di căn sang bộ phận khác trên cơ thể, xạ trị được khuyến khích để thu nhỏ khối u và kiểm soát triệu chứng như đau đớn, chảy máu. Ung thư di căn xương cũng được xạ trị giảm đau và chống chèn ép.

Trong điều trị ung thư vú, xạ trị có thể thực hiện theo nhiều cách:

• Xạ trị ngoài (External Beam Radiation Therapy): Tia xạ được phát ra từ máy bên ngoài cơ thể và chiếu chính xác vào vùng cần điều trị. Đây là phương pháp xạ trị được sử dụng phổ biến nhất.
• Xạ trị trong (brachytherapy): Đưa nguồn phóng xạ nhỏ trực tiếp vào mô vú – thường áp dụng trong các trường hợp đặc biệt. Sau khi người bệnh phẫu thuật để loại bỏ ung thư, bác sĩ sẽ tạm thời đặt thiết bị phóng xạ vào khu vực từng bị ung thư. Một nguồn phóng xạ sẽ được đưa vào thiết bị trong thời gian ngắn trong quá trình điều trị của người bệnh.

4. Tại sao ung thư vú cần xạ trị?

Không phải mọi trường hợp ung thư vú đều cần xạ trị, nhưng trong nhiều tình huống, đây là phương pháp hỗ trợ cực kỳ quan trọng trong phác đồ điều trị.

Vai trò của xạ trị ung thư vú là loại bỏ tế bào ung thư còn sót sau phẫu thuật. Sau mổ bảo tồn hoặc cắt bỏ toàn bộ vú, bác sĩ có thể đề nghị bệnh nhân tiến hành xạ trị để tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại. Bởi sau phẫu thuật thì vẫn có nguy cơ còn sót lại tế bào ung thư mà mắt thường hoặc các phương tiện chẩn đoán không phát hiện được. Việc xạ trị sau khi cắt bỏ sẽ làm giảm nguy cơ ung thư tái phát.

Xạ trị toàn bộ vú:

• Ngăn ngừa tái phát tại chỗ: Xạ trị làm giảm rõ rệt tỷ lệ tái phát ung thư vú ở vùng thành ngực, mô vú còn lại hoặc vùng hạch nách.
• Điều trị hỗ trợ cho ung thư tiến triển: Khi bệnh đã di căn, xạ trị giúp giảm đau, kiểm soát chảy máu, giảm áp lực từ khối u lên các cơ quan.
• Cải thiện thời gian sống và chất lượng sống: Ở những bệnh nhân giai đoạn muộn, xạ trị có thể giúp kéo dài thời gian sống có chất lượng.

5. Đối tượng nào được chỉ định xạ trị ung thư vú?

Việc chỉ định xạ trị được cá thể hóa tùy theo từng bệnh nhân. Một số trường hợp thường được chỉ định gồm:

• Sau phẫu thuật bảo tồn vú (mổ lấy u, giữ lại mô vú)

Việc bổ sung tia xạ sau khi cắt bỏ khối u sẽ làm giảm nguy cơ ung thư tái phát. Cắt bỏ khối u kết hợp với xạ trị thường được gọi là liệu pháp phẫu thuật bảo tồn vú. Phương pháp điều trị này hiệu quả tương đương với việc cắt bỏ toàn bộ mô vú. Tia xạ thường được chiếu vào toàn bộ mô vú còn lại.

Trong trường hợp đặc biệt, nguy cơ tái phát rất thấp, bác sĩ có thể thảo luận về lựa chọn tránh bức xạ sau khi cắt bỏ khối u.

• Sau phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ vú

Xạ trị được chỉ định nếu có yếu tố nguy cơ cao như: Kích thước khối u lớn (>5cm); Di căn ≥ 4 hạch nách; Rìa diện cắt không an toàn, có kết quả xét nghiệm dương tính với tế bào ung thư, có dấu hiệu cho thấy một số tế bào ung thư đã lan ra ngoài vú; Ung thư xâm lấn da, thành ngực,…

• Ung thư di căn

Xạ trị dùng để điều trị triệu chứng (giảm đau do di căn xương, giảm khối u chèn ép,…)

6. Những yếu tố cần xem xét trước khi xạ trị ung thư vú

Quyết định có xạ trị hay không và phương pháp xạ trị nào sẽ phụ thuộc vào:

• Loại ung thư vú (xâm lấn hay không xâm lấn)
• Giai đoạn bệnh: Kích thước u, mức độ lan rộng, di căn hạch
• Tình trạng phẫu thuật: Mổ bảo tồn hay cắt bỏ toàn phần
• Tuổi và sức khỏe tổng quát của bệnh nhân
• Các điều trị đi kèm khác như hóa trị, nội tiết trị liệu

7. Quy trình xạ trị ung thư vú

• Lập kế hoạch điều trị

Trước khi xạ trị, bệnh nhân sẽ được chụp CT mô phỏng để xác định chính xác vùng cần chiếu tia. Bác sĩ sẽ thiết kế kế hoạch điều trị chi tiết với liều lượng và thời gian phù hợp.

• Thực hiện xạ trị

  • Quá trình thường diễn ra từ 3–6 tuần, mỗi tuần 5 ngày.
  • Mỗi buổi chiếu tia kéo dài khoảng vài phút, hoàn toàn không đau.
  • Bệnh nhân không cần nằm viện, có thể về nhà ngay sau đó.

• Theo dõi và chăm sóc sau xạ trị

Có thể gặp một số tác dụng phụ như: đỏ da, rát da, mệt mỏi, đau nhẹ. Bệnh nhân cần:

• • Giữ sạch vùng da xạ trị
  • Mặc đồ thoáng, tránh chà xát mạnh
  • Dưỡng ẩm theo hướng dẫn của bác sĩ
  • Tái khám định kỳ để theo dõi hiệu quả điều trị

8. Xạ trị ung thư vú có tác dụng phụ không?

Mặc dù xạ trị là phương pháp điều trị hiệu quả, nhưng vẫn có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn:

• Ngắn hạn: Mệt mỏi, kích ứng da (sạm, khô, rát), đau nhẹ vùng chiếu tia.
• Dài hạn (hiếm gặp): Sẹo mô, co rút da, ảnh hưởng nhẹ đến tim (nếu xạ vùng ngực trái), xơ hóa phổi.

Tuy nhiên, các kỹ thuật hiện đại như xạ trị điều biến liều (IMRT) hay xạ trị có hướng dẫn hình ảnh (IGRT) đã giúp tối ưu hóa hiệu quả và giảm đáng kể tác dụng phụ.

Xạ trị ung thư vú là một trong những vũ khí quan trọng trong chiến lược điều trị toàn diện. Không chỉ giúp loại bỏ các tế bào ung thư còn sót lại sau phẫu thuật, xạ trị còn đóng vai trò giảm nguy cơ tái phát và hỗ trợ kiểm soát triệu chứng ở giai đoạn bệnh tiến triển.

Việc chỉ định xạ trị cần được cá thể hóa, dựa trên đánh giá toàn diện của bác sĩ chuyên khoa. Nếu bạn hoặc người thân đang điều trị ung thư vú, đừng ngần ngại trao đổi với bác sĩ điều trị để được tư vấn chi tiết và lựa chọn phác đồ tối ưu nhất.

Xạ trị bằng máy xạ trị gia tốc điều biến thể tích VMAT Elektra Synergy tại Bệnh viện Lạc Việt

Hệ thống máy xạ trị gia tốc VMAT Synergy 160 lá tại Bệnh viện Hữu nghị Lạc Việt cho phép thực hiện nhiều kỹ thuật cao trong xạ trị nhằm tối ưu tiêu diệt khối u ác tính đồng thời giảm tác dụng phụ tối đa đối với các cơ quan khác trong cơ thể, như:

• Xạ trị điều biến liều (Intensity Mogulatied Radiation Theraphy -IMRT).
• Xạ trị điều biến thể tích (VMAT).

Các kỹ thuật này tại Việt Nam hiện nay chỉ mới triển khai được tại một số cơ sở bệnh viện lớn, tuyến trung ương như: bệnh viện K, bệnh viện 108, bệnh viện Chợ Rẫy, bệnh viện trung ương Huế, Bệnh viện Ung bướu Tp.Hồ Chí Minh.

Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Lạc Việt cung cấp đầy đủ cả 5 phương pháp điều trị Ung thư:

• Phẫu thuật: Can thiệp ngoại khoa loại bỏ khối u, áp dụng nhiều kỹ thuật hiện đại, giúp bảo tồn tối đa chức năng cơ quan.
• Xạ trị: Công nghệ xạ trị gia tốc thế hệ mới, độ chính xác cao, ít tác dụng phụ, giúp tiêu diệt tế bào ung thư mà không ảnh hưởng đến mô lành.
• Hóa trị: Sử dụng các phác đồ điều trị tiên tiến theo hướng dẫn của Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ASCO) và Châu Âu (ESMO).
• Điều trị đích: Nhắm chính xác vào tế bào ung thư, giảm thiểu tác dụng phụ so với hóa trị truyền thống.
• Liệu pháp miễn dịch: Kích hoạt hệ miễn dịch nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư, được xem là phương pháp đột phá trong điều trị ung thư hiện nay.

Trung tâm Ung bướu – Bệnh viện Hữu nghị Lạc Việt là đơn vị duy nhất trên địa bàn có đầy đủ các phương pháp điều trị ung thư tiên tiến, đảm bảo quy trình điều trị toàn diện và hiệu quả cao.

——————————————–

Hệ thống Bệnh viện Lạc Việt